Fundacje rodzinne po trzech latach: rząd zapowiada większą kontrolę i możliwe zmiany podatkowe

Fundacja rodzinna nie jest zagrożona likwidacją. Wrześniowy dokument rządowy „Przegląd ustawy o fundacji rodzinnej” pokazuje jednak bardzo wyraźny kierunek: państwo chce lepiej odróżniać rzeczywistą sukcesję od struktur tworzonych przede wszystkim dla korzyści podatkowej.

Warto od razu podkreślić najważniejsze: przegląd jest podsumowaniem trzech lat stosowania ustawy i zbiorem rekomendacji. Nie jest obowiązującą nowelizacją prawa. Żadna z opisanych propozycji nie zmienia dziś zasad, na których działają istniejące fundacje.

Co pokazuje rządowy przegląd?

Pierwsze trzy lata potwierdziły duże zainteresowanie fundacjami rodzinnymi. Skala wniosków przeciążyła rejestr prowadzony przez sąd, co przekładało się na czas oczekiwania na wpis.

Rząd planuje dlatego włączenie rejestru fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego oraz jego pełną elektronizację. Dla fundatorów oznaczałoby to bardziej przewidywalną procedurę, ale też większą przejrzystość danych o fundacjach.

Druga część przeglądu dotyczy danych podatkowych. Dokument wskazuje:

• 3 205 raportów MDR (o schematach podatkowych) związanych z fundacjami rodzinnymi,
• w 82% raportowanych schematów wskazano kryterium głównej korzyści,
• 77 przypadków uzasadnionego podejrzenia unikania opodatkowania.

Te liczby trzeba czytać ostrożnie. Raport MDR to obowiązek informacyjny, a nie przyznanie się do nieprawidłowości. Wiele schematów jest raportowanych z ostrożności przez doradców i instytucje finansowe. Kryterium głównej korzyści również nie oznacza automatycznie nadużycia.

Dane pokazują natomiast skalę zainteresowania organów tym obszarem. Fundacje rodzinne są dziś jedną z najlepiej widocznych dla administracji skarbowej struktur majątkowych w Polsce.

Jakie struktury są dziś najbardziej wrażliwe?

Przegląd nie kwestionuje samej instytucji fundacji. Wskazuje natomiast sytuacje, w których cel sukcesyjny może być trudny do wykazania. W praktyce warto zwrócić uwagę na pięć obszarów.

Szybkie wniesienie i sprzedaż aktywów

Wniesienie udziałów, akcji lub nieruchomości do fundacji, a następnie ich szybka sprzedaż, budzi pytanie, czy fundacja miała realnie zarządzać majątkiem rodziny, czy jedynie przejąć transakcję. Znaczenie ma tu harmonogram, dokumentacja decyzji i to, co dzieje się ze środkami po sprzedaży.

Dystrybucja lub likwidacja po transakcji

Jeżeli już w chwili tworzenia fundacji planowana jest wypłata środków beneficjentom albo likwidacja fundacji tuż po transakcji, trudno mówić o długoterminowym zarządzaniu majątkiem. Takie scenariusze będą analizowane szczególnie uważnie.

Najem i działalność operacyjna

Ustawa dopuszcza określone rodzaje działalności, w tym najem. Problem pojawia się wtedy, gdy pod jego formą prowadzona jest w istocie działalność operacyjna, na przykład z rozbudowanym zakresem usług dodatkowych. Granica bywa cienka i wymaga analizy konkretnego modelu.

Pożyczki i podmioty powiązane

Pożyczki udzielane przez fundację, rozliczenia z jej spółkami zależnymi, fundatorem czy beneficjentami to obszar, który przegląd wymienia jako wymagający uszczelnienia. Kluczowe są warunki rynkowe, zabezpieczenia i rzeczywista spłata.

Pełna kontrola fundatora jako jedynego beneficjenta

Szczególną uwagę przyciągają fundacje, w których fundator jest jedynym lub głównym beneficjentem, a jednocześnie faktycznie zachowuje pełną kontrolę nad majątkiem. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć: sama obecność fundatora w kręgu beneficjentów nie przesądza o nadużyciu. Ustawa wprost na to pozwala, a w wielu rodzinach jest to rozwiązanie naturalne w okresie przejściowym sukcesji.

Co może się zmienić?

Przegląd zawiera propozycje o różnym stopniu dojrzałości. Warto je rozdzielić, bo nie każda rekomendacja ma taką samą szansę na szybkie wdrożenie.

Bardziej realne kierunki zmian

• przeniesienie rejestru fundacji rodzinnych do KRS i jego elektronizacja,
• większa transparentność fundacji wobec Krajowej Administracji Skarbowej i szersze obowiązki raportowe,
• uszczelnienie zasad dotyczących pożyczek i najmu,
• doprecyzowanie traktowania struktur transparentnych podatkowo,
• zmiany w obszarze CFC (zagranicznych spółek kontrolowanych) oraz exit tax.

Kierunki do szerokiej dyskusji

• nowy model opodatkowania przy wniesieniu aktywów do fundacji,
• bieżące opodatkowanie części dochodów fundacji, a nie dopiero w chwili wypłaty,
• zmiana zasad opodatkowania świadczeń dla beneficjentów.

Te propozycje nie są obowiązującym prawem i nie mają dziś określonego kształtu ani terminu. Każda z nich wymagałaby projektu ustawy, konsultacji i pełnego procesu legislacyjnego. Osobno opisujemy też projektowane zmiany dla fundacji rodzinnych od 2027 r., które dotyczą innego etapu prac.

Co zrobić teraz?

Nie ma powodu do pochopnych decyzji. Jest natomiast dobry powód, by sprawdzić, czy struktura i codzienna praktyka fundacji obronią się w razie pytań organów. Proponujemy prostą listę kontrolną:

• zweryfikuj, czy statut i faktyczne działanie fundacji realizują cel sukcesyjny,
• udokumentuj uzasadnienie biznesowe i rodzinne istotnych transakcji,
• przeanalizuj planowane sprzedaże aktywów, pożyczki, świadczenia i transakcje z podmiotami powiązanymi,
• zweryfikuj ład rodzinny, zasady zarządzania i konfliktów interesów,
• uporządkuj księgowość, spis mienia, dokumentację i rozliczenia podatkowe,
• monitoruj proces legislacyjny i reaguj na konkretne projekty, a nie zapowiedzi.

W wielu przypadkach wystarczy uzupełnienie dokumentacji i uporządkowanie bieżących rozliczeń. Pomaga w tym rzetelna księgowość fundacji rodzinnej oraz okresowy przegląd w ramach doradztwa podatkowego.

Fundacja rodzinna nadal ma sens

Fundacja rodzinna nadal może być znakomitym narzędziem sukcesji, ochrony majątku i długoterminowego inwestowania. Jej trwałość wymaga jednak, aby konstrukcja, statut i codzienna praktyka odpowiadały rzeczywistemu celowi sukcesyjnemu.

Jeżeli prowadzisz fundację rodzinną albo rozważasz jej utworzenie, warto przeprowadzić kompleksowy przegląd jej modelu własnościowego, podatkowego i organizacyjnego. Zobacz, jak wspieramy właścicieli firm rodzinnych i fundatorów:

• Fundacja rodzinna
• Firmy prywatne i rodzinne
• Doradztwo podatkowe
• Doradztwo prawne
• Outsourcing księgowy, kadrowo-płacowy i back-office
• Kontakt

Źródło: „Przegląd ustawy o fundacji rodzinnej”, Rząd RP, wrzesień 2026 r.

Publikacja ma charakter ogólny i przedstawia stan na październik 2026 r. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej dotyczącej konkretnej sytuacji.